تحولات جدید اقلیم کردستان عراق/ماهنامه هویت

درآمد

برگزاری همه­ پرسی اعلام استقلال کردستان عراق برخلاف انتظار و خواست حامیان این طرح، تبعات نامطلوب متعددی برای اقتصاد، سیاست و آینده اقلیم به همراه داشت. گسترش اختلافات سیاسی، عمیق شدن شکاف و اختلافات حزبی، بحران­های خطرناک اقتصادی و اختلافات و مناقشات میان اربیل- بغداد از جمله پیامدهای منفی ایده استقلال­ طلبی سران کردستان عراق بوده است. سران کردستان عراق علی­ رغم آگاهی از میزان بحران­های اقتصادی و آسیب­های اجتماعی چندین ساله در اقلیم، نارضایتی­ ها اجتماعی و فسادهای دولتی گسترده؛ به دنبال سرپوش گذاشتن بر مشکلات و معضلات سیاسی- اقتصادی در اقلیم بودند. اکنون که آرمان تجزیه­ طلبی سران اقلیم با شکست مواجه شده و امید واهی تجزیه جای خو را به چالش­های گسترده و آینده‌ای مبهم داده است؛ اقلیم کردستان عراق بیش از پیش و به شکل کم­ سابقه­ ای نگران موجودیت خود است. تحولات کنونی اقلیم کردستان عراق نشان از ناآرامی، بی­ ثباتی و اختلاف دارد و نویدبخش آینده­ ای روشن و اُمیدبخش نیست. کردستان عراق که ۲۵ سپتامبر متأثر از هجمه­ ها و تبلیغات گسترده روشنفکران و نخبگان سیاسی با اُمید بهبودی اوضاع پای صندوق­های رأی رفتند؛ گمان نمی­کردند در فاصله کوتاهی پس از شکست زیاده­ خواهی­ های سران اقلیم، اوضاع معیشتی و سیاسی اقلیم تا این اندازه با آشوب و ابهام درآمیزد. گرچه کردستان عراق در چندسال اخیر میدان فراز و نشیب­ های فراوانی همچون تهدید داعش، اختلافات حزبی و نابسامانی­ های اقتصادی- اجتماعی بوده است اما در همه این دوران رویای استقلال به سران اقلیم فرصت سرپوش گذاشتن بر مشکلات و به حاشیه­ راندن ناامیدی را می­داد اما اکنون پس از شکست آرمان استقلال، پرده از بسیاری مشکلات و امیدهای نابخردانه برداشته شد و مردم اقلیم و سران آن به شکل ملموس­ تری با واقعیت دست و پنجه نرم می­ کنند.

کردستان عراق پس از همه­ پرسی استقلال

همه­ پرسی اعلام استقلال که تا حدود بسیاری با هدف به حاشیه راندن مشکلات و ضعف­های اقتصادی – سیاسی در اقلیم برگزار شد؛  اکنون چهره­­ ی واقعی و پیامد حقیقی خود را نشان داده است. اقلیم که چند ماه اخیر فراز و نشیب­های زیادی را سپری کرده است اکنون نگرشی منفی نسبت به ایده استقلال­ خواهی بین مردم، برخی احزاب و نخبگان سیاسی به ویژه سران احزاب اتحادیه میهنی و گوران به وجود آمده است. بدین سان، رفراندوم اقلیم پرده­ ای بود که نتوانست وخامت اوضاع اقلیم را برای مدتی طولانی نهان سازد و با شکست پروژه استقلال، بسیاری از طرح­ و برنامه­ های سران اقلیم و حزب دموکرات کردستان عراق با شکست مواجه شد.

پس از همه­ پرسی، اقلیم در چند سطح با چالش مواجه شد و برآیند آن نابسامانی­ هایی است که اکنون اقتصاد و سیاست اقلیم را سخت دچار بحران کرده است. در سطح بین­ المللی، بر خلاف انتظار مدعیان تئوری استقلال، قدرت­های بین‌المللی و سازمان­های تأثیرگذار توجهی به موج استقلال­ طلبی بارزانی نکردند و برخلاف انتظار او نظام بین­ الملل در برابر موج ناسیونالیستی و تجزیه­ طلبانه بارزانی تسلیم عاطفی نشد. در سطح منطقه­ ای، ایران و ترکیه بدون کوچک­ترین عقب­ نشینی بر عراقی واحد و یکپارچه تأکید کردند و استقلال اقلیم را سرآغاز دوران جدیدی از بحران منطقه­ ای دانستند که بیش از پیش ثبات و آرامش را از برخی کشورها می­زداید. در درون عراق، واکنش سرسختانه­ تر بود. دولت مرکزی عراق به شدت بر یکپارچگی عراق تأکید کرد و با اتخاذ اقدامات تنبیهی جایگاه حامیان تجزیه در اقلیم را تا حدود زیادی مضمحل کرد. در حقیقت، دولت مرکزی عراق در شرایط کنونی به مسئله اصلی در اقلیم کردستان عراق تبدیل شده است؛ به گونه­ ای که بسیاری از نخبگان سیاسی اقلیم عبور از مشکلات کنونی اقلیم را منوط به سازش و توافق با دولت مرکزی عراق می‌دانند. اقدامات تنبیهی دولت مرکزی عراق و همراهی همسایگان عراق با چنین سیاستی موجب شده تا آینده اقلیم تا حدود زیادی به تصمیمات دولت مرکزی عراق گره بخورد. به نظر می­رسد اصرار دولت مرکزی عراق بر اقدامات تنبیهی و اتخاذ شروط مهم برای اقلیم به این خاطر است که دولت مرکزی عراق تلاش می­کند تا از این طریق هشدار دهد هر نوع ایده احتمالی تجزیه­ طلبی در عراق سرانجامی جز شکست ندارد.

برآیند تمامی این ماجراها که همگی مربوط به اقلیم پس از همه­ پرسی است، شرایط نامطلوب کنونی در اقلیم می‌باشد. اقلیم پس از همه­ پرسی در چند عرصه به شدت دچار بحران شده است. در بدنه جامعه، مشکلات اقتصادی مردم اقلیم را به خیابان­ها کشاند و در عرصه تعاملات نخبگان سیاسی اقلیم نیز اختلاف حرف اول را می­زند. اختلافات درون احزاب و نخبگان سیاسی اقلیم بیش از پیش عمیق شده است. از این قرار، اقتصاد و سیاست اقلیم کردستان عراق زمانه امیدبخشی را سپری نمی­کند و بحرا­ن­های اقتصادی و سیاسی در اقلیم مهم­ترین مسائل و چالش­ های کنونی این منطقه هستند.

نارضایتی­ های اقتصادی- اجتماعی

یکی از مهم­ترین معضلات اقلیم کردستان در شرایط کنونی مشکلات اقتصادی و آسیب­های اجتماعی است که باعث شده نارضایتی­ های زیادی میان مردم اقلیم ایجاد شود. شرایط اقتصادی اقلیم کردستان عراق به سمت غیرقابل تحمل شدن پیش رفته به گونه‌ای که اقلیم شاهد تظاهرات گسترده مردمی و شورش­ های اجتماعی خطرناکی در چند هفته اخیر بوده است. بیکاری و فسادهای گسترده دولتی علل اصلی اعتراضات مردمی در اقلیم است. گرچه چند سال گذشته به لحاظ اقتصادی اقلیم کردستان عراق شرایط مطلوبی داشته و برخی نخبگان سیاسی اقلیم تأکید و توجه خاصی به مسئله توسعه داشتند اما در یکی دو سال اخیر اقتصاد اقلیم به سمتی پیش رفته که عرصه اقلیم شاهد تظاهرات و خشونت­ های گسترده بوده است. مهم­ترین اعتراضات و تظاهرات مردمی پس از ماجرای استقلال و با شکست رفراندوم رخ داده است به گونه‌ای که مردم معترض در اقلیم به ویژه سلیمانیه با تخریب اموال عمومی و حتی حمله به دفاتر چند حزب مهم اقلیم شرایط را پیچیده و سخت کرده­ اند. اعتراضات اقتصادی اقلیم پس از شکست ماجرای رفراندوم با خشونت و کشتار همراه بوده است و به نظر می­رسد در کوتاه­ مدت نتوان آینده مطلوب اقتصادی برای اقلیم پیش­ بینی کرد.

درآمد نفتی، درآمد گردشگری و درآمد ناشی از تعرفه­ های واردات کالا از عراق و ایران، سه منبع مهم درآمدی اقلیم بودند که چالش­های سیاسی اخیر به همراه مشکلات منطقه­ ای ضربه‌ای سنگین به اقتصاد اقلیم وارد کرده است. نفت کرکوک یکی از مهم­ترین منابع درآمدی اقلیم کردستان عراق بود به گونه­ ای که در دوران جدال میان عراق و داعش، اقلیم با تسلط بر کرکوک و استخراج خودسرانه نفت کرکوک به وسیله دولت اقلیم درآمدهای بسیار زیادی به دست آورده بود. دولت اقلیم پس از بحران همه­ پرسی و تسلط دولت مرکزی عراق بر کرکوک، تسلط چاه­ های نفتی کرکوک را از دست داد و این مسئله ضربه سنگینی به اقتصاد اقلیم وارد کرد. تحریم­ های تنبیهی دولت مرکزی عراق نسبت به اقلیم و همراهی دولت­های ایران و ترکیه با اعمال سیاست­ های تحریمی علیه دولت کردستان عراق چالش دیگری بر واردات و صادرات کردستان عراق وارد کرد. علاوه بر این مسائل، ناآرامی­ های سال­های اخیر خاورمیانه و عراق باعث شده تا درآمدهای ناشی از گردشگری در اقلیم نیز تقلیل یابد. مجموع این شرایط به همراه فسادهای گسترده دولتی و سیاست نادرست توزیع منابع دولت کردستان عراق باعث شده تا در زمینه اقتصادی و آسیب­ های اجتماعی کردستان عراق با مشکلاتی بسیاری همراه شود به گونه­ ای که اعتراضات و خشونت­های مردمی خروجی مهم سیاست­های اقتصادی دولت کردستان عراق شده است. معترضان مقامات اقلیم را به سوء­مدیریت و فسادهای اقتصادی متهم می­ کنند و خواهان استعفای دولت کنونی اقلیم هستند.

مشکلات و نابسامانی­های اقتصادی اقلیم در دوران قبل از همه­ پرسی اعلام استقلال کردستان عراق نیز وجود داشت و سال ۲۰۱۶ نیز اعتراضات و تظاهراتی در اقلیم نسبت به وضعیت دستمزدها، فساد دولتی و بیکاری گسترده در اقلیم وجود داشت اما حجم آن اعتراضات به مراتب پایین­تر از تظاهرات پس از شکست همه­ پرسی بود. از این قرار، مشکلات اقتصادی اقلیم از قبل وجود داشته است و مسئله تازه­ ای نیست اما آنچه اهمیت دارد این است که اهرم استقلال مهم­ترین دستاویزی بود که این اعتراضات را تا زمان کنونی به تأخیر انداخت. در حقیقت، هر زمان که بین سال­های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ اعتراضات مردم اقلیم نسبت به مشکلات اقتصادی بالا می­گرفت؛ سران اقلیم با وعده برگزاری همه­ پرسی این اعتراضات را به حاشیه می­ راندند اما اکنون مردم و دولت اقلیم با واقعیت غیرقابل انکاری روبرو هستند که فراموشی یا به تأخیراندازی مجدد مطالبات و اعتراضات سخت شده است. یکی از مهم­ترین پیامدهایی که این اعتراضات دارد و تا حدود بسیاری خطری جدی برای دولت کردستان عراق تلقی می­ شود؛ گسترش شکاف میان مردم و حاکمیت اقلیم است. معضلات اقتصادی باعث شده تا نوعی بی­ اعتمادی نسبت به حاکمیت در کردستان عراق ایجاد شود و این موضوع ظرفیت آن را دارد که به چالشی جدی برای آینده سیاسی کردستان عراق تبدیل شود.

اختلافات گسترده سیاسی

مهم­ترین معضل کنونی اقلیم کرستان عراق که بر اقتصاد و آینده اقلیم تأثیر غیرقابل انکاری دارد؛ اختلافات گسترده سیاسی میان احزاب و نخبگان سیاسی اقلیم است. اختلافاتی که به سناریوی همیشگی اقلیم مبدل شده و کردستان عراق همواره شاهد اختلافات سیاسی میان احزاب و نخبگان سیاسی فعال خود بوده است. اختلافاتی که با شکست همه‌پرسی اعلام استقلال ابعاد گسترده­ ای یافته است و اجماع یا وحدت سیاسی حلقه گمشده مهمی در اقلیم است که می­ تواند بسیاری از چالش­ های کنونی و آتی اقلیم را حل نماید. استعفا و کناره­ گیری بارزانی نتوانست شعله اختلافات را کم کند و اکنون سطح اختلافات در اقلیم به شکل قابل توجهی به ویژه میان احزاب و دولت اقلیم زیاد شده است. احزابی همانند گوران (تغییر) و جماعت اسلامی از دولت اقلیم خارج شدند و حزب اتحادیه میهنی نیز شرط ابقای خود را اهتمام ورزیدن دولت اقلیم به مطالبات مشروع معترضان به ویژه پرداخت حقوق کارکنان، بهبود سطح خدمات و پایان دادن به رنج ملت کردستان عراق بیان کرده است. اتحادیه میهنی همانند گوران در شرایط کنونی بر انتخابات آتی پارلمان تمرکز دارد و خواستار فراهم شدن شرایط جهت برگزاری انتخاباتی شفاف برای تولد پارلمانی قدرتمند جهت رهایی کردستان عراق از مشکلات کنونی است.

حزب اتحادیه میهنی به حزب رقیب یعنی دموکرات فرصت داده تا ظرف یک ماه آینده اصلاحات را انجام داده و به خواسته­ های معترضان جامه عمل بپوشاند. اتحادیه میهنی تهدید کرده در صورتی که دموکرات توجهی به شروط اتحادیه و خواسته­ های معترضان نکند؛ همانند جماعت اسلامی و گوران از دولت اقلیم خارج می­ شود. دو حزب جماعت اسلامی و گوران نیز فقدان اصلاحات بنیادین سیاسی، فساد گسترده دولت اقلیم و بی­ توجهی دولت و حزب دموکرات به قانون اقلیم را علت خروج از دولت بیان کردند. در صورت خروج اتحادیه میهنی از دولت اقلیم، به احتمال فراوان این حزب هم­نوا با دیگر احزاب فعال و قدرتمند کردستان عراق همانند جنبش گوران، خواستار تشکیل دولت انتقالی برای یک تا سه ماه آینده خواهد شد تا انتخابات جدید در کردستان عراق برگزار شود. نکته شایان توجه در رابطه با تحرکات و موضع­ گیری­ های احزاب و نخبگان سیاسی اقلیم این است که به نظر می­ رسد هدف اصلی احزاب و شخصیت­ های اقلیم کردستان عراق، اثرگذاری بر افکار عمومی برای انتخابات آینده است. مهم­ترین مواضع مخالفت­ جویانه نسبت به حزب دموکرات، تصلب سیاسی بارزانی­ها و فسادهای اقتصادی در اقلیم از سوی شخصیت­های نزدیک به جنبش گوران اتخاذ می­ شود. یوسف محمد صادق که به لحاظ سیاسی متعلق به جنبش گوران است با کناره­ گیری از ریاست پارلمان کردستان عراق، انحصار سیاسی و اقتصادی قدرت در دست گروهی خاص را واقعیت امروز اقلیم کردستان عراق عنوان کرد. او شکست دولت کردستان عراق را حتمی بیان کرد و از اعتراضات و خواسته­ های سیاسی- اقتصادی مردم اقلیم در برابر دولت حمایت کرد.

حزب دموکرات نسبت به اعتراضات مردمی و انتقادات سیاسی احزاب فعال اقلیم، موضع شفافی اتخاذ نکرده است. مسعود بارزانی تاکنون در مورد انتقادات احزاب و اعتراضات سیاسی درون اقلیم سکوت اختیار کرده است. این در حالی است که مسبب اصلی وضع کنونی اقلیم به ویژه فشارهای دولت مرکزی عراق به اقلیم، سیاست­ های مسعود بارزانی بوده است. نیچروان بارزانی نیز در شرایط کنونی اهتمام بسیاری برای حل و فصل اختلافات با دولت مرکزی عراق می­ ورزد. فعال­ ترین چهره‌ی سیاسی کنونی اقلیم کردستان عراق نیچروان است و تمرکز اصلی او بر سازش سیاسی و توافق با عراق است. نیچروان سعی دارد تا از طریق بازیگران منطقه­ ای و قدرت­ های بین­ المللی به ویژه کشورهای اروپایی مشکلات میان اربیل- بغداد را حل نماید. کُردهای عراق هیچ­گونه هم­ پیمان بین­ المللی قاطعی ندارند و ایده استقلال­ طلبی آن­ها باعث شد تا در میان برخی از دولت­ های منطقه نیز نگرشی منفی نسبت به سیاست­ های سران اقلیم به ویژه حزب دموکرات ایجاد شود. از این قرار، گذشته از مشکلات داخلی، عملکرد سران اقلیم به گونه­ ای بوده که نتوانستند در سطح منطقه­ ای و بین‌المللی نیز روزنه امیدی برای گذار اقلیم از مصائب پیچیده کنونی ایجاد نمایند. در شرایط کنونی به نظر می­ رسد مسئولان اقلیم تلاش دارند تا با توسل به وساطت بین­ المللی مشکلات را حل نمایند. در مقابل حیدرالعبادی (نخست­ وزیر عراق)، مذاکره و رسیدن به راه­ حل میان اقلیم و عراق را منوط به شروطی دانست (همانند لغو (نه تعلیق) کامل نتایج همه‌پرسی اعلام استقلال و اعلام رسمی ابطال این نتایج) که پذیرش این شروط برای دولت اقلیم سخت است. همین مسئله دستیابی به توافق میان طرفین را مشکل می­ کند. سران اقلیم همواره تأکید داشته­ اند که به هیچ عنوان شرط ابطال کامل نتایج رفراندوم را نمی­ پذیرند. این مسئله به معنای تداوم وضعیت مبهم اقلیم و سخت شدن دستیابی به توافق است.

فواد معصوم مهم­ترین چهره­ ای است که در شرایط فعلی انگیزه بسیار زیادی برای حل اختلافات در عراق نشان می­ دهد. معصوم با انتقاد از مواضع اربیل و بغداد، تلاش دارد تا زمینه را برای مذاکره و سازش فراهم سازد. فواد معصوم معتقد به مذاکره سه جانبه بین ریاست جمهوری (خود معصوم)، دولت مرکزی عراق و نمایندگانی از اقلیم است تا با چانه­ زنی پیرامون زمینه­ های مختلف بتوان راه­ حلی برای مشکلات اقلیم یافت.

آینده سیاسی؛ انتخابات­ پارلمان عراق و اقلیم

گذشته و حال اقلیم نشان از آینده­ای پیچیده و غیرقابل پیش­ بینی می­ دهد. کردستان عراق به شکل کم­ سابقه­ ای در گرداب ابهام و اختلاف فرو رفته است و به سادگی و در کوتاه­ مدت نمی­ تواند به ساحل آرامش و ثبات برسد. مهم­ترین رویدادهای آتی که جریان­ های سیاسی اقلیم در تکاپوی دستیابی به دستاورد سیاسی هستند؛ انتخابات پارلمان عراق و پارلمان کردستان عراق است. انتخابات پارلمان کردستان عراق که قرار بود اول نوامبر ۲۰۱۷ برگزار شود به دلیل شرایط نابسامان اقلیم و اینکه شمار نامزدهای انتخابات به حد کافی نرسید؛ حدود هشت ماه به تعویق افتاد. تعویق هشت ماهه انتخابات پارلمان اقلیم با توافق سه حزب دموکرات، اتحادیه میهنی و اتحادیه اسلامی صورت پذیرفت. گوران خواهان روی کار آمدن دولت موقت و برگزاری انتخابات پارلمان است. به همین خاطر هنگام توافق احزاب جهت تعویق انتخابات، حضور نداشت. انتخابات پارلمان اقلیم برای احزابی همانند اتحادیه میهنی خیلی اهمیت دارد زیرا در انتخابات قبل شکست خوردند و با توجه به شرایط کنونی حزب و اختلافات گسترده داخلی باید تلاش کنند تا جایگاه خود در سیاست اقلیم را ارتقا بخشند. جنبش گوران در انتخابات قبلی جایگاهی بالاتر از اتحادیه میهنی به دست آورد و اکنون یکی از احزاب قدرتمند و اثرگذار کردستان عراق است. در شرایط کنونی بیشترین تکاپوی سیاسی و میل به اثرگذاری سیاسی در حزب گوران وجود دارد. این حزب اکنون انتقادات جدی و شدیدی را متوجه حزب دموکرات و شخص مسعود بارزانی می­ کند و با حمایت از تظاهرات و اعتراضات مردمی به نظر می­ رسد تأثیرگذاری بیشتری بر افکار عمومی اقلیم دارد. حزب دموکرات و مسعود بارزانی نیز از موقعیت و قدرت کنونی خود استفاده خواهند کرد. این حزب هم از نظر مالی و هم نفوذی که در پیشمرگه دارد؛ نسبت به آینده و کسب موفقیت در انتخابات پارلمان امیدوار است. سایر احزاب مانند جماعت اسلامی و اتحاد اسلامی گرچه تحرکات سیاسی زیادی دارند اما فضای کنونی اقلیم تحت­ الشعاع رقابت سه حزب قدرتمند گوران، اتحادیه میهنی و دموکرات است. حزب گوران و حزب جماعت اسلامی به دنبال تشکیل جبه ه­ای همسو و همفکر از گروه­ های منتقد و معترض هستند و سعی دارند در رقابت با احزاب اقلیم به ویژه دموکرات و اتحادیه میهنی جایگاه بالاتری در سیاست اقلیم به دست آورند. جنبش تغییر در شرایط کنونی تلاش بسیار زیادی برای جذب نخبگان و سازمان­های مدنی انجام می­ دهد و هدف اصلی خود را بهبود معیشت مردم بیان می‌کند. از این قرار، به نظر می­رسد جنبش گوران نیرویی موثر و تعیین کننده در انتخابات پارلمان اقلیم خواهد بود. گوران از یک سو، با دامن زدن به اعتراضات و تشویق مردم اقلیم به تظاهرات و بیان نارضایتی به دنبال جذب افکار عمومی است و از سوی دیگر، سعی دارد با سایر جریان­ های سیاسی فعال در اقلیم همانند احزاب اسلامی جماعت و اتحاد به اجماع برسد. گذشته از این موارد، گوران و شخصیت­ های اثرگذار این حزب در شرایط فعلی بیشترین انتقادات را علیه دولت اقلیم اتخاذ می­ کنند و سعی دارند به اپوزیسون اصلی در اقلیم تبدیل شوند. خواست ه­ای که در شرایط انفعال اتحادیه میهنی و ناکارآمدی حزب دموکرات، ممکن است گوران را به قدرت اول در سیاست اقلیم تبدیل نماید.

انتخابات پارلمان اقلیم تداعی کننده اوج رقابت احزاب و نخبگان سیاسی اقلیم است و حتی ممکن است درون احزاب اقلیم انشعاباتی به وجود آید. این مسئله در رابطه با حزبی همچون اتحادیه میهنی که پس از فوت جلال طالبانی هنوز نتوانست به اجماع برسد و هر روز با موج جدیدی از اختلافات درونی دست و پنچه نرم می­کند؛ بیشتر صدق می­کند. به اعتقاد افرادی همچون مسعود بارزانی برگزاری انتخابات پارلمان می­تواند منجر به فروکش شدن شعله­ های مناقشه در اقلیم شود اما آنچه از اقلیم به گوش می­رسد اختلافات و شرایطی پیچیده است که برگزاری انتخابات پارلمان نمی­ تواند خاتمه­ بخش ابهامات باشد. در واقع، فساد گسترده و انحصارگری نظامی – سیاسی حزب دموکرات و برخی سران اقلیم و همچنین تصلب انسداد نخبگی در کردستان عراق به سختی اجازه ظهور و بروز اندیشه­ ها و برنامه­ های توسعه­ طلبانه سیاسی و اقتصادی را می­ دهد.

علاوه بر اهمیت انتخابات پارلمان اقلیم کردستان عراق و تنش­ها و رقابت­ های سیاسی احزاب در اقلیم، انتخابات پارلمان عراق نیز یکی از رویدادهای مهم سال ۲۰۱۸ خواهد بود. انتخابات پارلمان عراق در تاریخ ۱۵ مه ۲۰۱۸ (۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۷) برگزار می­ شود. با توجه به بلاتکلیفی و سردرگمی سیاسی کنونی در اقلیم کردستان عراق، هنوز مشخص نیست که احزاب کُرد به انتخابات پارلمان خواهند پیوست یا خیر. برخی احزاب و شخصیت­های کُردی معتقدند هیچ­گونه نفوذ و اثرگذاری بر سیاست عراق ندارند. حزب دموکرات مدعی است که احزاب کُردی و خواسته­ های نخبگان سیاسی اقلیم تأثیر چندانی بر سیاست­ها و تصمیمات عراق ندارد. برخی تحلیل­ گران معتقدند بازیگران منطقه­ ای و فرامنطقه­ ای مانند آمریکا و عربستان سعودی سعی خواهند کرد بر احزاب اقلیم در رابطه با انتخابات پارلمان عراق اعمال نفوذ کنند. عربستان ممکن است در این بین تلاش گسترده­ ای در رابطه انتخابات پارلمان عراق انجام دهد و به دنبال آن است تا از ظرفیت کارت کُردها نیز استفاده کند. علاوه بر کُردها، مقتدی صدر بازیگر اثرگذار دیگری است که عربستان سعودی سعی می­ کند از آن نیز استفاده کند. در مقابل جریان موسوم به حاکمیت قانون (شیعیان) در صورت عدم اختلاف میان مالکی و حیدرالعبادی می­ توانند پیروزی بزرگی در عراق به دست آورند اما پیش­ بینی­ های برخی تحلیل­گران افزایش رقابت و اختلاف در جریان حاکمیت قانون در ماه­ های آینده است. بدین‌سان، همانند پارلمان اقلیم، انتخابات پارلمان عراق نیز پیچیده و حساس خواهد بود.

وضعیت کُردها در انتخابات پارلمان عراق متأثر از دو عامل مهم برگزاری همه‌پرسی و مشکلات و معضلات سیاسی- اقتصادی درونی اقلیم است. از یک سو، برگزاری همه­ پرسی و تحولات پس از آن باعث شد تا اوضاع اقلیم رو به نابسامانی برود و روابط اربیل- بغداد نیز تیره شود. از سوی دیگر، همانطور که بررسی شد؛ درون اقلیم سرشار از اختلافات گسترده سیاسی و چالش­ های اقتصادی است. با توجه به این شرایط و شکنندگی سیاسی درونی، جریان­های اقلیم ممکن است به هر سمتی گرایش پیدا کنند. یکی از چالش­های پیش­روی نمایندگان کُرد که حامی استقلال اقلیم بودند؛ تعلیق عضویت این نمایندگان در مجلس است و پیش­ بینی می­ شود در صورت تداوم رویه کنونی روابط اربیل- بغداد، در مجلس آینده نیز چنین چالش­ هایی برای نمایندگان کُرد حامی همه­ پرسی استقلال و سیاست­ های بارزانی وجود داشته باشد. روند تحولات کنونی اقلیم و کل عراق به لحاظ رقابت­ های سیاسی سیال و غیرقابل پیش­ بینی است و به طور طبیعی در ماه­ های آینده عرصه سیاسی عراق شاهد شکل­ گیری ائتلاف­ها و انشعابات متعددی خواهد بود. بدین ترتیب، در برهه زمانی فعلی می­ توان نوعی ابهام در سرنوشت گروه­ های سیاسی مشاهده نمود و احتمال دگرگونی در آرایش و صف­ بندی­ های سیاسی را در عراق پیش­ بینی کرد. گرچه در سال ۲۰۱۴ کُردها توانستند به اجماع دست یابند اما در شرایط کنونی چنددستگی و اختلاف بر معادلات اقلیم سایه افکنده است. برخی گروه­ های سیاسی اقلیم سعی دارند وانمود کنند نسبت به انتخابات پارلمان عراق بی­ تفاوت­ اند اما بخش مهمی از جریان­ های سیاسی در انتخابات پارلمان عراق شرکت خواهند کرد. به ویژه جریان­ هایی همانند اتحادیه میهنی و احزاب اسلامی با توجه به جایگاه و اعتباری که دولت مرکزی عراق برای آنان قائل است؛ دور از ذهن است که نسبت به آینده سیاسی عراق بی­ تفاوت باشند.

برآیند

اقلیم کردستان عراق پس از برگزاری همه­ پرسی اعلام استقلال، شرایطی دور از ذهن و خطیر پیدا کرده است. شاید روزی که تأکید مغرورانه و یکجانبه بر برگزاری رفراندوم مانع از آینده­ نگری و سنجش عقلانی سران اقلیم شد؛ آنان گمان نمی­ کردند در مدت کوتاهی پس از همه­ پرسی، در ورطه خیل عظیمی از مصائب درگیر شوند. از یک سو، چالش‌های اقتصادی و آشکار شدن ابزاری بودن استقلال­ طلبی جهت نهان­ ساختن فسادها و سوءمدیریت سیاسی و از سوی دیگر، گسترده شدن اختلافات حزبی و نخبگی در اقلیم، آینده­ ای درخشان را برای اکراد شمال عراق نوید نمی‌دهد. اختلافات سیاسی میان احزاب اقلیم که با چشم­ انداز پیروزی در کارزار انتخابات پارلمان به دنبال تهییج افکار عمومی و هم­نوا ساختن اذهان عمومی با خود هستند باعث شده تا اقلیم به شکلی کم­ سابقه در گرداب اختلاف و تنش فرو افتد. گوران در شرایط کنونی سرخوش­ تر از احزاب دموکرات و اتحادیه میهنی به دنبال آن است تا با دست­ نهادن در دست اپوزیسون­ های مردمی و مدنی اقلیم و همگام­ سازی جریان­های اسلامی همانند جماعت و اتحاد، شکستی سنگین را نصیب دو حزب رقیب دموکرات و اتحادیه کند. علاوه بر انتخابات پارلمان اقلیم، انتخابات ماه مه ۲۰۱۸ عراق نیز بر پیچیدگی­ ها و دلهره­ های سیاسی اکراد افزوده است. دو انتخابات مهمی که در ماه­ های آینده شاهد اجماع و اختلاف میان جناح­ های مختلف است و مهم­تر آنکه تأثیر گسترده­ ای بر آینده کردستان عراق دارد.

اشتراک مطلب با دوستان :

پاسخ دهید