عراق و مساله کردستان

4

در بهترین حالت اگر بخواهیم خیلی منصف باشیم، باید بگوییم عراق امروز کشوری آشفته و درگیر بحران‌های جدی است، این وضعیت نگران‌کننده و آزاردهنده بیش از هر زمان این پرسش را در ذهن اهل تحقیق و فکر مطرح می‌کند که به راستی بر این خاک و این مردمان در صد سال اخیر چه گذشته است و چه تجربه‌ای ایشان را مستحق این وضعیت مصیبت بار کرده است؟ نقش دولت‌های غربی به ویژه بریتانیا که در سده نوزدهم ادعای سیادت جهان را داشت  در پیدایش این وضعیت چیست؟ کتاب کردها، عرب‌ها و انگلیسی‌ها خاطرات والاس لایان در عراق بین سال‌های ۱۹۱۸ تا ۱۹۴۴ را شاید پاسخی به این پرسش‌ها از منظری خاص توصیف کرد. این کتاب که به تازگی با ترجمه حسن افشار و به همت نشر مرکز منتشر شده، نوشته صاحب‌منصبی بریتانیایی است که در این سال‌ها در عراق صاحب منصب بود و در طول این ۲۶ سال خاطرات خود را نوشت. منظری که کتاب را خاص و حایز اهمیت می‌کند این است که بر موضوع روابط میان کردها و اعراب در عراق متمرکز شد. درباره سیاست جهانی تاسیس و تشکیل دولت عراق در ربع نخست قرن بیستم و نیز درباره کردها به عنوان یک اقلیت قومی و یک مساله سیاسی در عراق بسیار نوشته شده است، اما در این کتاب به طور مشخص به نقش انگلیسی‌ها در منطقه کردنشین شمال عراق در دوره قیمومیت تا سال ۱۹۳۲ یا بعد از آن که امتیازات فراوانی در این منطقه داشتند، می‌پردازد. لایان تا سال ۱۹۴۴ یکسره در کردستان عرقاب بود و از این رو خاطراتش ارزش خاصی دارد. گزارش هیجان‌انگیز و موبه مویی از زندگی و کار ماموری انگلیسی است که باید مسائل جمعیت مخلوطی از عرب و ترک و کرد و مخصوصا منازعات شیوخ کرد در کوه‌ها را حل و فصل می‌کرد. سال‌های نخست تا ۱۹۲۶ بازستانی خواهی ترک‌ها و وجودی مرزی با ایران که نقاط بسیاری از آن باز بود به مسائل دامن می‌زد. لایان خطرها را کوچک می‌کند و بیشتر بر هیجان‌انگیزی کار و علاقه‌مندی خود بدان تاکید می‌ورزد. گزارش او خلأ بزرگی را در تاریخ تکامل عراق معاصر و به ویژه کردستان پر می‌کند و پرتو روشنگری بر سرچشمه گرفتاری‌های کردستان آن ر وز و امروز می‌افکند. لایان مدافع سرسخت منافع کردها شد و یک علت اصلی کناره‌گیری او در نهایت این بود که دولتمردان عرب به وعده‌های خود به کردها وفا نمی‌کردند و سهم منصفانه‌ای از درآمد فزاینده نفت به آنها نمی‌دادند. ولی پس از کناره‌گیری نیز ارتباطش را با کردها حفظ کرد و حمایت از خواست خودمختاری بیشتر آنها را داد.
منبع: اعتماد

اشتراک مطلب با دوستان :

پاسخ دهید