رفراندوم کردستان عراق تهدید بالقوه منطقه‌ای

رفراندوم کردستان عراق تهدید بالقوه منطقه‌ای

حزب دموکرات کردستان عراق سوم مهر ماه سال جاری را به عنوان زمان برگزاری رفراندوم استقلال این اقلیم از عراق معرفی کرده و بر اساس ادعای خود، این اقدام را تاییدی سیاسی بر استقلال اجتماعی، اقتصادی و نظامی کردهای عراق می‌داند.

باید اذعان داشت اساسا کردها که در چهار کشور خاورمیانه سکونت دارند دارای تفکرات و مانیفست یکسان نبوده، طبعا از شرایط یکسانی هم برخوردار نبوده و اهداف مشابهی را پی نمی‌گیرند. کردها در ایران عموما خود را قومی از اقوام ایرانی و تحت حاکمیت حکومت مرکزی می‌دانند، در ترکیه کردها که عموما در قسمت‌های شرق و جنوب شرق این سکونت دارند تا حدودی به سمت جدایی‌طلبی گرایش دارند اما این گرایش به طور حداکثری در میان کردهای ترکیه هوادار ندارد، کردهای سوریه نیز مانند هم‌کیشان خود در ترکیه به طور قاطع به دنبال استقلال از خاک سوریه نبودند اما شرایط فعلی زمینه‌ها را برای پیگیری این خواسته فراهم کرده و آنها را به این سوی سوق داده است. در عراق اما وضعیت متفاوت است. بعد از فروپاشی عثمانی و تقسیم آن میان فرانسه و انگلیس، کردها درصدد استقلال و تشکیل کشوری کرد بر می‌آیند و سلسله اتفاقاتی که بعد از روی کار آمدن حزب بعث عراق در عربیزه کردن اقلیم کردنشین این کشور و سرکوب این قوم رقم می‌خورد، باعث تلاش مضاعف آنها در تحقق استقلال می‌شود و نهایتا در سال ۱۹۹۲ موفق می‌شوند تاحدودی کنش‌های خود را از اراده حکومت مرکزی عراق خارج کنند. در سال ۲۰۰۳ و بعد از فروپاشی حکومت بعث تلاش کردها جهت استقلال شکل تازه‌ای به خود می‌گیرد و در سال ۲۰۰۵ فدرالیزم اقلیم کردستان شامل استان‌های دهوک، اربیل و سلیمانیه وارد قانون اساسی عراق می‌شود. ظهور داعش و عدم توانایی حکومت مرکزی عراق در تامین امنیت اقلیم کردنشین و دفع داعش توسط پیشمرگه‌های کرد مزید بر علت می‌شود تا حکومت فدرال کردستان کنترل نظامی این اقلیم را نیز تقریبا به طور کامل بر عهده گیرد. از سال ۲۰۱۲ مسعود بارزانی پروژه رفراندوم را آغاز می‌کند که با توجه به عوامل درونی و بیرونی متعدد این اقدام صورت نمی‌گیرد و با روی کار آمدن ترامپ و سیاست‌های وی در جهت بر هم زدن نظم کنونی خاورمیانه، شکست داعش در موصل و نقش برجسته کردها در این حرکت و سلسله عواملی که به بهبود شرایط کنونی این اقلیم منجر شد، حکومت فدرال کردستان عراق تصمیم بر آن می‌گیرد تا رفراندوم مذکور در سال جاری انجام پذیرد.
برخی از کارشناسان منطقه این رفراندوم را اقدامی در چارچوب قانون اساسی عراق و مبتنی بر بند ۱۴۰ این قانون می‌دانند. لازم به ذکر است بند ۱۴۰ قانون فوق در باب الحاق شهرهای کردنشین خارج از اقلیم کردستان به منطقه خودمختار کردستان به وسیله رفراندوم در چارچوب کشور واحد عراق است و در این بند هیچ اشاره‌ای به برگزاری رفراندوم در جهت استقلال کردستان از خاک عراق نشده و اساسا این رفراندوم اقدامی است برخلاف قانون اساسی عراق.
اما جدا از خواست مردم کردستان عراق در جهت استقلال، تجزیه عراق تبعات ژئوپولتیک و ژئواستراتژیک فراوانی برای سایر بازیگران منطقه‌ای خصوصا ایران و ترکیه به همراه خواهد داشت و از این جهت کشورهای منطقه طبیعتا در مقابل این اقدام به موضع‌گیری حداکثری خواهند پرداخت. در صورت استقلال کردستان عراق و اتصال آن به کردستان سوریه، منطقه‌ای به وسعت بیش از ۱۱۰ هزار کیلومتر مربع دریای مدیترانه را به مرزهای غربی ایران متصل خواهد کرد که با توجه به رابطه حسنه رژیم اسراییل با احزاب حاکم کردهای عراق و سوریه، این منطقه به طور قطع تحت استیلای این رژیم در خواهد آمد. از منظری دیگر اختلافات درونی کردهای عراق و جبهه‌گیری کردهای ترکیه علیه رفراندوم و طرح استقلال این منطقه موجب نگرانی ایران و ترکیه از به آشوب کشیده شدن مرزهای خود با کردستان عراق شده است. تغییر مرزهای سیاسی کنونی در منطقه به مرزهای قومی و مذهبی خصوصا در کشوری مانند عراق که اساسا فاقد هویت ملی قدرتمند است نیز، می‌تواند سبب بروز جنگی تمام‌عیار بر اساس پارامترهای قومی و مذهبی و سرایت آن به کشورهای همسایه شود.
اما با تمام این تفاسیر استقلال کردستان عراق مساله‌ای است که باید وقوع آن را متحمل دانست و راهکارهای مقابله با آسیب‌های بالقوه منطقه‌ای آن را نیز پیش‌بینی کرد. جمهوری اسلامی می‌تواند در وهله نخست از به هم پیوستن دو اقلیم کردستان عراق و کردستان سوریه در استان نینوا جلوگیری کرده و در وهله دوم از نقص عدم دسترسی کردستان عراق به آب‌های آزاد بهره گرفته و روابط تجاری خود با این اقلیم را افزایش دهد؛ عملی که با توجه به ذخایر انبوه نفت در کردستان عراق و نیاز مبرم کردها به صادرات آن و البته رابطه شکننده ترکیه و اربیل از سوی کردهای عراق نیز با استقبال مواجه خواهد شد.
در پایان باید خاطرنشان کرد، مدل کشور احتمالی آینده کردستان به شکلی است که این دولت مدعی حضور ملت خود در خارج از مرزهای خود است و این مساله می‌تواند مشکلات شدیدی را برای منطقه به وجود آورد. بر اساس این مدل، کشور احتمالی آینده کردستان علاوه بر اینکه از سوی ترکیه و سوریه به عنوان یک کشور دشمن شناخته خواهد شد، از سوی ایالات متحده و روسیه نیز به عنوان محصول شکست نظم منطقه‌ای و مسبب اصلی فروپاشی این نظم در آینده قلمداد می‌شود و این به معنای بروز بحرانی جدید در منطقه خواهد بود. ضمن آنکه اگر رفراندوم فوق به استقلال و تشکیل کشور مستقل کردستان منجر شود ولی کردها نتوانند استان کرکوک را به قسمتی از خاک خود بدل کنند، عملا طرح استقلال آنها با شکست مواجه خواهد شد و در این صورت باید در انتظار برنامه بعدی کردهای عراق بود.

منبع: روزنامه اعتماد

اشتراک مطلب با دوستان :

پاسخ دهید