تروریسم شبکه ای در دوران پساداعش (آغاز یک پایان)/ دکتر محمدرضا عبداله پور

تروریسم شبکه ای در دوران پساداعش (آغاز یک پایان)/ دکتر محمدرضا عبداله پور

با فتح موصل در عراق ، حضور داعش تقریباً در عراق به اتمام رسیده و این در حالی است که در سوریه نیز پایتخت این گروه در رقه ، در آستانه فتح توسط نیروهای دموکراتیک سوریه قرار دارد ، بنابراین می توان پایان موجودیتی به نام داعش را در خاورمیانه اعلام نمود .  اما پایان داعش ، پایان دوران تروریسم سلسله مراتبی و آغاز دوران تروریسم شبکه ای است . این آغاز دو دقیقه مهم دارد. در بعد داخلی  ، داعش ، علاوه بر در هم ریختن جغرافیای جمعیتی مزوپوتامیا ، باعث تقویت دو قطبی شیعه / سنی ، باعث ظهور تعارضات هویتی شده است . لذا چرخه فضای تعارض که از تفاوت به تناقض ، قطبی شدن وخشونت به جنگ رسیده است ، بعید است که مسیر خود را به آتش بس ، توافق ، عادی سازی و در نهایت به آشتی بین مذاهب و اقوام ، حداقل در کوتاه مدت تغییر دهد .  جنگجویان داعش به طور کلی دو دسته اند . اعراب سنی در عراق که همیشه و در هر حالتی ، غیریت شیعیان و کردها می باشند و در آینده تعارضات مهبی / قومی عراق با داعش و بی دعش حضور دارند و خارجی های داعش که با شکست در عراق ، شبکه های ترور را جهت جذب سمپات و اقدامات تروریستی ، فعال میکنند  ، به عبارتی داعش عراق/ سوریه محور را تبدیل به داعش خاورمیانه محور ولی با اقدامات سلولی و شبکه ای ، مینمایند . این اقدام با توجه به ضعف امنیتی کشورهای عرب منطقه  در راستای منافع سرویس های امنیتی غربی ، خاصه سیا و موساد خواهد بود . اما تفکر داعشی ، با از میان رفتن داعش ، از بین نخواهد رفت ، چرا که ذائقه تعارض دینی/ قومی ، متاسفانه در عراق و مناطق تحت تصرف سابق داعش ریشه دوانیده و کشورهای شیخ نشین نیز از دل داعش ، فرصت های تعارض آمیز جدیدی را جهت بحران در مناطق عراق و شامات ، استخراج  می نمایند .  البته  این سیاست را داعش در سالیان اخیر ، اعمال نموده است . داعش با مفصل بندی مجموعه ای از گزاره های هویتی عنصر عرب سنی ، خود را به عنوان نماینده پان عربیسم سنی در منطقه خاورمیانه ، مطرح که بعضاً از سوی ساختارها و عشایر عرب سنی نیز ولو به صورت دوفاکتو، تقویت شده است . داعش که محصول القاعده است در اوت ۲۰۱۴ و به دنبال قلمروسازی ژئوپلیتیک در نواحی مرکزی و شرقی سوریه و هم مرز با عراق و کنترل تمام سرزمین شمال دره فرات و عرب سنی ، اعلام موجودیت نمود . در حالی که ، دیگری برای القاعده، غرب ، می باشد . داعش ، هدف اصلی خود را حذف عنصر شیعی در منطقه و سپس رویاروئی با غرب و اسرائیل می داند . ابو مصعب زرقاوی از بنیانگذاران القاعده در عراق ، بر این اعتقاد بود که آمریکائیان ، شیعیان ، کردها و گروههای حامی حکومت شیعی در عرا ق، دشمنان اصلی اعراب سنی ، و شیعیان مهمترین دشمن  آنها می باشند . بنابراین و در این راستا ، داعش نیاز به بسط ژئوپلیتیکی و به خصوص دسترسی به قلمرو بین النهرین و جغرافیای انرژی و قومی منطقه دارد .داعش با نگاهی ساختار شکن از مدل کلاسیک گروههای سلفی ، کلیت قلمرو سنی خاورمیانه را به عنوان منطقه هدف خود قرار داده است . گرچه این گروه سلفی ، مولود القاعده می باشد ولی با نگاهی متفاوت و ساختار شکن از مدل کلاسیک القاعده ای ، کلیت قلمرو سنی خاورمیانه را مطمع نظر خود دارد . تحولات منطقه خاورمیانه بدون درک ملاحظات ناشی از تغییرات ژئوپلیتیکی آن میسر نخواهد بود و این تغییرات ریشه در ظهور داعش دارد. گروه تروریستی داعش تفاوت اندکی از حیث ایدئولوژیکی با سایر گروه‌های رادیکال دارد اما از حیث جغرافیایی، با سایرین تفاوت عمده‌ای دارد به این نحو که درحالی‌کهگروه‌های تروریستی نظیر القاعده، آرزومند سلطه سرزمینی مؤثر هستند؛ داعش توانسته خودش را به عنوان یک بازیگر ژئوپلیتیک تعریف کند که تقریباً نواحی مشخصی از دو کشور عراق و سوریه را در کنترل خود دارد و این مسئله در کنار برخورداری از قدرت جذب نیروهای متفرق چریکی و بهره مندی از تشکیلات  و ساختار تروریستی در منطقه می باشد. اگر چه بقای این گروه و توسعه متصرفات ارضی آن  به دلایلی چون حملات هوایی ائتلاف، مشکلات پیش رو در کردستان عراق و توان ضدحمله و مقابله مؤثر ارتش عراق کاملاً  نامشخص  است. علیرغم موجودیت جدید داعش ، طبیعت سرزمینی آن سبب شده است تا نتوان آن را نادیده گرفت و در نتیجه، دولت‌ها مجبور به بازیابی سیاست ها و روابطشان با یکدیگر شده اند. در این وضعیت، عراق و سوریه تنها طرف هایی نیستند که مجبور به برخورد و مقابله با داعش هستند؛ سایر قدرت های منطقه ای مانند ترکیه، ایران و عربستان  نیز نیازمند ارزیابی مواضع شان در این زمینه هستند چرا که داعش به عنوان یک سازمان تروریستی می تواند موجب اغتشاش و آشوب منطقه ای را فراهم سازد و  بقای خود را در این فضا بهتر تأمین کند. درنتیجه ، بقای ژئوپلیتیکی داعش دربردارنده چالش های ژئوپلیتیکی برای سایرین خواهد بود. داعش که در کشورهای عراق و سوریه خود را نماینده جمعیت تسنن معرفی کرده توانسته  ژئوپلتیک منطقه را تغییر داده است در این راستا داعش توانسته است خود را به صورت یک واحد جغرافیایی در منطقه شمال عراق و سوریه تثبیت بنماید.ظهور این پدیده ،چالشهای ژئوپلیتیکی را در منطقه مزوپوتامیا بوجود اورده که اهم آن به شرح ذیل میباشد.

-جغرافیای جمعیتی مزوپوتامیا را بهم ریخته است

- باعث تشکیل دیاسپوراهایی گشته که در آینده نزدیک  بر ساختارهای فکری و مرز بندی عقیدتی منطقه تا ثیر گذار است .

-دو قطبی شیعه سنی را در خاور میانه تقویت نموده است .

-علاوه بر کار گزاری ژئوپلیتیکی خود ،موجد کار گزاری کردهای سوریه و حزب اله گشته است.

-ظهور داعش باعث صف گیری های ژئوپلیتیکی جدیدی در ساختارهای ژئوپلیتکی مستقر در منطقه شده است.

-پدیده داعش باعث ظهور تعارضات هویتی در منطقه شده است .

-توازن ساختارهای ژئوپلیتیک منطقه ای را دچار چالش نموده است .

با این تفاسیر گرچه در ژوییه ۲۰۱۷ ، داعش تمامی قلمرو خود را در عراق و سوریه از دست داده است ولی با تقویت دوقطبی شیعه / سنی و کرد / عرب ، بستری را برای فضاهای تجزیه شده در آینده منطقه ، بوجود آورده که بر شکافهای قومی و مذهبی ، سوار شده است .

اما  در بعد خارجی غرب به نهادهائی همچون داعش نیاز دارد ، چرا که اساساً سیاستهای خاورمیانه ای غرب بر روی گسلهای قومی / مذهبی خاورمیانه و در راستای منافع خود استوار است ، منافعی که متاسفانه دول خاورمیانه ای و افکار فناتیک / تئوکراتیک / الیگارشیک نیز بر طبل آن می کوبند . بودجه چند تریلیارد دلاری دولت ترامپ نیاز به شورش های قومی / مذهبی در خاورمیانه و فروش تسلیحات به واحدهای فرتوت جغرافیایی آن دارد و در این راستا ، اسرائیل نقشی متعین در این پازل دارد . در پایان باید گفت پایان داعش ، آغازی بر تشکیل  فرقه های جدید قومی / دینی داعش مآب در راستای تغییر در مرزهای خاورمیانه ای و در راستای مطامع محور ، آمریکا / اسرائیل است .

 

اشتراک مطلب با دوستان :
  1. با توجه به اینکه داعش پدیده نو ظهور دهه اخیر است و ضمن تایید اختلاف بین شیعه و سنی لاکن یکی از دلایل عدم موفقیت کروه داعش استفاده از خشونت آنهم در تمام ابعاد است و این امر نتوانست به اندازه مورد انتظار مسببین داعش و گرداندگان آن نتیجه بخش باشد و مذاهب مختلف شیعه و سنی که طالب خشونت نبودند در اشکار و خفا نخواستند و نتوانستند به این اختلاف دامن بزنند.در دنیایی که جنگ سرد بین ابر قدرتها پاسخ بیشتری به اهداف مورد نظر می دهد.سبعیت داعش محکوم به شکست است ….

پاسخ دهید